Status organizacji pożytku publicznego jest nowym w Polsce rozwiązaniem, wprowadzonym z dniem 1 stycznia 2004 roku przez Ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Status organizacji pożytku publicznego nadawany jest przez Krajowy Rejestr Sądowy na podstawie dobrowolnych zgłoszeń przesyłanych przez organizacje zainteresowane jego uzyskaniem. O status organizacji pożytku publicznego mogą ubiegać się przede wszystkim stowarzyszenia, fundacje, instytucje i organizacje kościołów i związków wyznaniowych. Aby uzyskać status pożytku publicznego organizacja musi prowadzić działalność w obszarach pożytku publicznego, które wymienia Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz spełnić dodatkowe wymagania dotyczące jawności i standardów swojego działania.
Istotą Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie jest wyróżnienie sfery zadań publicznych określanych mianem pożytku publicznego oraz stworzenie dodatkowych przywilejów dla organizacji pozarządowych i innych podmiotów spoza sektora finansów publicznych nie nastawionych na zysk, które te zadania realizują. Część tych przywilejów wynika z prowadzenia działalności pożytku publicznego, większa jednak część uprawnień przypisana jest organizacjom, które uzyskają status organizacji pożytku publicznego. Drugim, istotnym elementem ustawy są regulacje dotyczące wolontariatu. Ustawa definiuje pojęcie wolonatriusza, określa jego podstawowe obowiązki, a także obowiązki korzystającego z pracy wolontariusza.
